Osteoporoza to choroba, która przez lata potrafi rozwijać się po cichu – bez bólu, bez wyraźnych objawów, aż do momentu, gdy dojdzie do złamania. Nazywana jest nie bez powodu „cichym złodziejem kości”, bo stopniowo osłabia ich strukturę, zwiększając ryzyko urazów nawet przy niewielkim upadku czy gwałtownym ruchu. Dowiedz się, jak rozpoznać osteoporozę, kto jest najbardziej narażony i kiedy warto wykonać badanie diagnostyczne.
Co to jest osteoporoza?
Osteoporoza to przewlekła choroba układu kostnego, w której dochodzi do zmniejszenia gęstości mineralnej kości (BMD) oraz zaburzenia ich struktury. W efekcie kości stają się kruche i łamliwe. Problem ten dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, choć to właśnie kobiety po menopauzie chorują najczęściej – w wyniku spadku poziomu estrogenów, które chronią kości przed utratą masy.
Szacuje się, że co trzecia kobieta po 50. roku życia i co piąty mężczyzna po 60. roku życia cierpi na osteoporozę lub jej wczesne stadium.
Osteoporoza – przyczyny i czynniki ryzyka
Na rozwój osteoporozy wpływa wiele czynników – zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Do najważniejszych należą:
-
wiek i płeć – ryzyko wzrasta po 50. roku życia, szczególnie u kobiet po menopauzie,
-
niedobór witaminy D i wapnia,
-
mała aktywność fizyczna i siedzący tryb życia,
-
palenie papierosów i nadmierne spożycie alkoholu,
-
niskie BMI i dieta uboga w białko,
-
choroby przewlekłe, np. cukrzyca, nadczynność tarczycy, choroby jelit,
-
stosowanie niektórych leków, np. sterydów, leków przeciwpadaczkowych czy przeciwzakrzepowych.
Warto pamiętać, że osteoporoza może rozwijać się również u osób młodszych, jeśli przez dłuższy czas prowadzą niezdrowy tryb życia lub zmagają się z zaburzeniami hormonalnymi.
Objawy osteoporozy – na co zwrócić uwagę?
Osteoporoza przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Pierwsze sygnały często pojawiają się dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana. Oto symptomy, które powinny Cię zaniepokoić:
-
nagły ból pleców – zwłaszcza w odcinku piersiowym lub lędźwiowym,
-
obniżenie wzrostu o kilka centymetrów w ciągu lat,
-
pochylenie sylwetki („wdowi garb”),
-
złamania przy niewielkich urazach – np. upadku z niskiej wysokości lub podparciu się ręką,
-
osłabienie mięśni i pogorszenie równowagi.
Złamania osteoporotyczne najczęściej dotyczą kręgów, szyjki kości udowej, nadgarstków i żeber. W wielu przypadkach to właśnie złamanie jest pierwszym objawem choroby.
Kiedy wykonać badanie w kierunku osteoporozy?
Podstawowym badaniem diagnostycznym jest densytometria (DXA) – nieinwazyjne i bezbolesne badanie, które mierzy gęstość mineralną kości. Najczęściej wykonuje się je w obrębie kręgosłupa lędźwiowego i szyjki kości udowej.
Badanie powinny wykonać:
-
kobiety po 50. roku życia, szczególnie po menopauzie,
-
mężczyźni po 60. roku życia,
-
osoby, które doznały złamania przy niewielkim urazie,
-
pacjenci długotrwale leczeni sterydami,
-
osoby z chorobami przewlekłymi lub niedoborem witaminy D i wapnia,
-
osoby z historią osteoporozy w rodzinie.
Densytometria trwa kilka minut, a wynik (T-score) porównuje gęstość kości pacjenta z wartościami dla zdrowej, młodej osoby. Na tej podstawie lekarz ocenia, czy występuje osteopenia (początkowe stadium) lub pełnoobjawowa osteoporoza. Przychodnia specjalistyczna High-Med z Warszawy oferuje bezpłatne badanie wykrywające osteoporozę (Program adresowany jest do mieszkańców Województwa Mazowieckiego którzy są w grupie ryzyka. Wszystkich kobiet po 65 roku życia oraz do kobiet w wieku 40-64 lata z przynajmniej jednym czynnikiem ryzyka).
Jak zapobiegać osteoporozie?
Profilaktyka to najskuteczniejsza broń przeciwko osteoporozie. Nawet jeśli nie masz jeszcze objawów, warto zadbać o swoje kości już dziś:
-
Zadbaj o dietę bogatą w wapń i witaminę D – pij mleko, jedz sery, jogurty, ryby, jajka.
-
Spędzaj czas na słońcu – wystarczy 15–20 minut dziennie, by pobudzić syntezę witaminy D.
-
Ruszaj się regularnie – spacery, nordic walking, joga i ćwiczenia oporowe wzmacniają kości.
-
Unikaj używek – papierosy i alkohol przyspieszają utratę masy kostnej.
-
Dbaj o prawidłową masę ciała – zarówno niedowaga, jak i otyłość nie sprzyjają zdrowym kościom.
W przypadku stwierdzonej osteoporozy lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, które spowalnia utratę masy kostnej i zmniejsza ryzyko złamań.
Osteoporoza – nie czekaj, aż da o sobie znać
Osteoporoza to choroba, która nie boli – dopóki nie jest za późno. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, regularne badania i wczesne reagowanie na wszelkie niepokojące objawy.
Jeśli masz ponad 50 lat, zauważyłaś obniżenie wzrostu lub często odczuwasz bóle kręgosłupa, nie odkładaj wizyty u lekarza. Jedno proste badanie może ochronić Cię przed poważnymi konsekwencjami i pozwolić zachować sprawność na długie lata.
